Phiên chợ - niềm vui và nỗi nhớ

Mỗi lần đi là một lần thêm nhớ. Cái nhớ, từ màu sắc quần áo của bà con mỗi dân tộc đến vị chén rượu ngô cay nồng, mùi khói mờ mịt của chảo thắng cố lẫn màu sương trong ngày đông lạnh sắt. Có lẽ nên gọi chợ phiên ở miền cao nguyên đá này là những phiên chợ của niềm vui và nỗi nhớ?
< Sắc màu chợ phiên.
Với những người dân vùng cao nguyên đá, chợ phiên là một phần không thể thiếu trong cuộc sống thường nhật. Những phiên chợ họp theo phiên vào ngày cuối tuần thứ bảy hay chủ nhật như chợ Quyết Tiến, chợ Đồng Văn... Hoặc họp theo phiên cách 6 ngày một, mà khi phiên sang tuần dương lịch 7 ngày, hụt đi mất một thành ra cái tên “chợ đuổi”, như chợ Lũng Phìn, chợ Phó Bảng…




< Xem điện thoại mới của bạn.

Những phiên chợ có sức cuốn hút đến lạ kỳ. Cuốn hút từ người già, người trẻ, đến đám con nít và lây sang cả du khách dừng bước nơi này.

1. Với lũ trẻ, sự cuốn hút của chợ là những món hàng đầy màu sắc, hay những món ăn trong làn khói bếp thơm nức mũi tỏa ra từ góc quầy hàng. Đó có thể là một bát phở, từ mùi đến vị đều không giống những món ăn mẹ nấu hằng ngày. Hay chỉ là một cây kem vàng óng mà cô bé tần ngần mãi trước khi quyết định mút cái đầu tiên. Nửa như muốn ăn, nửa như vẫn tiếc muốn giữ lại.



< Giàng Mí Dứ gặp ông thông gia ở chợ Mèo Vạc, cùng con trai, con dâu và cháu nội.

Còn với các chàng trai, cô gái, ngày chợ phiên là dịp để xúng xính quần áo đẹp, đi xem đồ mới và tìm một nửa tình yêu. Nhà xa, cách huyện hơn 10 cây số, Tráng Thị Tím đi chợ Mèo Vạc một mình. Cô gái mới hai mươi tuổi này hồn nhiên lắm, cười tươi trước ống kính và không quên dặn nhớ gửi lại ảnh cho em. Ở một góc chợ khác, mấy cô bé đang túm tụm với nhau, cùng ngắm chiếc điện thoại mới của bạn.

Cuộc sống hiện đại đang xóa dần khoảng cách không gian. Chiếc xe máy, cái điện thoại giờ cũng gần gũi như con ngựa và cái muôi gỗ trong nhà…



< Chia sẻ hơi ấm bên nồi thắng cố.

2. Cánh đàn ông đến chợ thì có khác. Ngoài mua bán hàng hóa cho gia đình, điều quan trọng không kém là gặp được bạn bè và cùng nhau uống đôi bát rượu. Đến chợ phiên, Giàng Mí Dứ gặp được ông thông gia, hai ông bố cùng con trai con gái nay đã là dâu rể hai nhà, và bên cạnh là cháu đích tôn. Buổi chợ trở nên đầm ấm như ngày gặp gỡ gia đình.

Từng nhóm các ông ngồi kề bên nhau. Bơ rượu cứ đong đầy vơi mãi, câu chuyện tưởng chừng chẳng bao giờ cạn. Càng thêm chuyện là càng thêm vui. Cho mãi đến khi ngất ngây say. Say ở chợ cũng chẳng phải lo, vì chồng có say đã có vợ đưa về.



< Cả gia đình có dịp được chụp ảnh "miễn phí lấy liền".

Cái lý của các bà vợ người Mông thật ra rất đơn giản. Chồng mình nếu có nhiều bạn thì đến chợ sẽ gặp gỡ nhiều. Câu chuyện xã giao hay bạn bè thăm hỏi ở vùng cao luôn kết nối bằng chén rượu. Nếu chồng ít bạn thì sẽ mời ít hoặc là được mời ít thì làm sao có thể say. Và theo cách đó, thước đo thành công về ông chồng trong quan hệ xã hội được các bà vợ chấp nhận và cho phép đến mức say mà không phải lo lắng gì.

Nếu say quá thì nằm luôn bên đường mà ngủ. Vợ vẫn kiên nhẫn ngồi bên cạnh, tranh thủ thêu vải, xe sợi hay sửa áo… Bao lần gặp hình ảnh các cô, các chị đợi chồng bất kể trưa hay chiều, nắng hay gió, lần nào tôi cũng liên tưởng tới các chị em, bạn bè ở thành phố. Và rồi hiểu ra rằng đó cũng là một phần đặc trưng khác biệt về văn hóa cuộc sống.



< Và cùng xem ảnh, chia sẻ những niềm vui.

3. Đến Hà Giang mà bỏ qua chợ phiên thì hẳn là thiếu sót lớn. Mọi nét văn hóa đời sống dường như đều hội tụ đủ cả ở đây. Cái cảm giác tự cho mình lạc vào một không gian nho nhỏ, xa lạ và rất ngỡ ngàng. Mọi hình ảnh đều mới, ánh mắt du khách cũng lấp lánh như trẻ thơ.

Mỗi lần đi là một lần thêm nhớ. Cái nhớ từ màu sắc quần áo của bà con mỗi dân tộc, đến vị chén rượu ngô cay nồng, và nhớ mùi khói mờ mịt của chảo thắng cố lẫn màu sương lẫn cái nhớ khi khẽ rùng mình trong ngày cuối đông lạnh sắt.

Những cái nhớ gộp lại khiến những bạn trẻ yêu xê dịch đầu năm rồi đã tổ chức triển lãm ảnh “Thương nhớ Đồng Văn” tìm tặng cho bà con những tấm ảnh mình chụp được trên đường "phượt". Mới đây là thời khắc đón năm mới với “Phiên chợ cuối năm” với mục đích tặng 1.000 cuốn lịch năm mới 2013 với các phiên chợ sắc màu cho đồng bào Mông, Dao, Hán, Tày, Nùng, Hoa sinh sống ở khu vực cao nguyên đá Đồng Văn.

Những cuốn lịch in bằng chính hình ảnh được các bạn chụp trong những chuyến đi, đồng thời có đánh dấu rõ đặc biệt cho các ngày có phiên chợ lùi ở Hà Giang. Có lẽ nên gọi chợ phiên ở miền cao nguyên đá này là những phiên chợ của niềm vui và nỗi nhớ?

Du lịch, GO! - Theo Hoàng Hà Mai (DulichTuoitre), internet

Ảnh trong chuyến đi chợ phiên Bắc Hà của bác Bienlao (phía dưới comment), mình thu nhỏ (700x525) và post lên đây.



< Đường đi thì thế này.



< Có những lúc mưa phùn hay sương giá rét mướt.




< Bienlao giữa chợ phiên Bắc Hà.




< Người ta bán gì vậy nhỉ, trông giống nhang...




< Chợ gia súc đây, khu vực này bán ngựa.



< 'Chàng trai trẻ' đang tán tỉnh hay sắp 'uýnh lộn'?



< Khu vực bán trâu.



< Mấy đứa trẻ thấy Bienlao chụp hình nên leo lên lưng trâu 'làm mẫu'.

Cảm ơn Bienlao.

Tết ở Hang Kia thung trắng

Thung lũng Hang Kia nằm trên tuyến đường QL6 đi Mộc Châu, tuyến đường không còn xa lạ với những người yêu du lịch Việt Nam bởi sự hấp dẫn còn nguyên nét hoang sơ của cung đường xuyên qua vùng Tây bắc. Qua đèo Thung

Khe quanh co uốn lượn với những cơn gió tạt chao tay lái, đổ ào xuống ngã ba Mai Châu rồi cứ đà ấy lướt thêm chừng hơn 20km trên con đường thênh thang lưng núi.

Xem thêm »

Bài hát yêu thích: Nghệ sỹ kêu oan vì nghệ thuật hay vì tiền tỷ?

Những lùm xùm xung quanh giải thưởng trị giá 1 tỷ đồng dường như vẫn sẽ còn tiếp diễn. Công an cũng đã chính thức vào cuộc để điều tra vấn đề này.

Đêm trao giải Bài hát yêu thích bất chấp mọi ồn ào về việc gian lận kết quả bình chọn, Tùng Dương với ca khúc Chiếc khăn piêu "vẫn" vượt mặt Uyên Linh để giành giải thưởng âm nhạc trị giá 1 tỷ đồng. Chính vì thế, câu chuyện "lùm xùm" nhất đầu năm 2013 dường như vẫn chưa thể đi vào hồi kết được. 

Câu chuyện "lùm xùm" nhất đầu năm 2013 dường như vẫn chưa thể đi vào hồi kết được

Dựa vào những diễn biến kết quả bình chọn trực tuyến trên bảng xếp hạng thì Người hát tình ca của Uyên Linh và Chiếc khăn piêu của Tùng Dương là hai đối thủ “đáng gờm” nhất. Và theo nhận định của giới chuyên môn thì hai ca khúc này hoàn toàn xứng đáng là đối thủ ngang sức ngang tài.

Người hát tình ca của Uyên Linh tưởng chừng như đã cầm chắc trong tay phần thắng bởi ca khúc này có số lần đứng nhất bảng xếp hạng tuần nhiều nhất (9 tuần). Ngoài ra, đây cũng là bài hát duy nhất liên tục có mặt trong Top 10 suốt 44 tuần qua. Không chỉ vậy, Uyên Linh còn sở hữu một lực lượng fan hâm mộ được đánh giá là vô cùng hùng hậu và nhiệt tình. Về mức độ phủ sóng của Người hát tình ca trong suốt một thời gian dài vừa qua thì gần như khán giả nào cũng có thể biết.

Về mức độ phủ sóng của Người hát tình ca trong suốt một thời gian dài vừa qua thì gần như ai cũng có thể biết

Trong khi đó, Chiếc khăn piêu tham gia chương trình ở tháng gần cuối (tháng 11), và đứng thứ 2 về số lần nhất tuần (38 tuần). Và Chiếc khăn piêu lại là một ca khúc khá kén khán giả nghe nhạc. Đặc biệt là khán giả miền Nam, vốn không chuộng dòng nhạc “khó nuốt” này.

Tuy nhiên, một ngày trước khi đêm trao giải Bài hát yêu thích được diễn ra, trên mạng đã bắt đầu xôn xao những thông tin về việc gian lận giải thưởng có tổng giá trị 1,3 tỷ đồng. Khán giả đã vô cùng bất ngờ khi Chiếc khăn piêu “bứt phá” một cách mờ ám.

Tiếp đến là lời giãi bày trên facebook của tác giả ca khúc Người hát tình ca, nhạc sĩ Lưu Thiên Hương tỏ ý nghi ngờ tính minh bạch trong việc nhắn tin bình chọn. Lưu Thiên Hươngcũng cho rằng, những tin nhắn bình chọn cho Người hát tình ca bị chặn và cộng sang choChiếc khăn piêu. Việc BTC xóa bớt lượng tin nhắn bình chọn được cho là ảo vào phút chót để ca khúc của Tùng Dương vươn lên dẫn đầu cũng khiến cho Lưu Thiên Hương và Uyên Linhcảm thấy chương trình thiếu đi tính minh bạch.

 Tiếp đến là lời giãi bày trên facebook của tác giả ca khúc Người hát tình, nhạc sĩ Lưu Thiên Hương

Chưa dừng lại ở đó, đến lượt người hâm mộ của Uyên Linh đưa những bằng chứng để “vạch mặt” sự gian lận của BTC. Hình ảnh và đoạn clip “vạch mặt” đã lần lượt được đưa ra và lan truyền khắp nơi trên mạng khiến câu chuyện càng trở nên “ồn ào” trước đêm trao giải.

Và để phản đối sự không rõ ràng của BTC, Lưu Thiên Hương và Uyên Linh đã không đến dự đêm trao giải. Ngoài ra, đêm trao giải Bài hát yêu thích cũng khiến khán giả “ngỡ ngàng”. Mặc dù trước đó, khán giả đến sân khấu Lan Anh để theo dõi khá đông. Thế nhưng, đến phần công bố và trao giải, sân khấu Lan Anh chỉ còn lại những hàng ghế trống. Câu hỏi “Vì sao khán giả lại bỏ về ngay phần quan trọng” càng khiến nhiều người nghĩ đến, phải chăng là do việc lùm xùm giữa hai ca khúc Chiếc khăn piêu và Người hát tình ca.

Đến phần trao giải khán giả đã bỏ về gần hết

Chưa dừng lại ở đó, cả Lưu Thiên Hương và Uyên Linh đều quyết định “vác đơn” đi kiện BTC. Trong đơn khiếu nại của cả hai đã có đoạn viết: “Ngày 20/12/2012 đến nay bài hát của chúng tôi đã hai lần nhất tuần (tuần 49 và tuần 50) nhưng sau đó lại bị thay đổi bảng xếp hạng và ca khúc “Chiếc khăn Piêu” sau vài ngày lại được công bố xếp thứ nhất và ca khúc của chúng tôi lại xuống vị trí thứ hai. Điều này chưa từng xảy ra các bảng xếp hạng trên thế giới cũng như ở Việt Nam cũng như ở Bài hát yêu thích…”.

Cũng theo ca sĩ Uyên Linh và nhạc sĩ Lưu Thiên Hương: “Từ ngày 20/12/2012,… số tin nhắn cho Người hát tình ca bị trừ gấp 10 lần so với Chiếc khăn piêu và vào hồi 8 giờ 59 sáng ngày 30/12/2012, trong chưa đầy vài giây thì tin nhắn của chúng tôi từ 33.442 xuống còn 26.797 tin nhắn. Trong khi đó, bài Chiếc khăn piêu từ 24.489 tin nhắn lên 24.889 tin nhắn tức tăng thêm 400 tin nhắn?” Sự mập mờ của BTC trong việc kiểm duyệt phải chăng đã quá rõ ràng.

Ngoài ra,  nhạc sĩ Lưu Thiên Hương và ca sĩ Uyên Linh cũng tỏ thái độ bức xúc khi BTC từ chối cho xem cụ thể lượng tin nhắn bị trừ của cả hai ca khúc.

Công văn trả lời chính thức từ phía BTC vẫn không thể làm sự việc "chìm xuồng"

Chuyện sẽ chẳng thành ra to tác nếu như giá trị giải thưởng lần này lên đến hàng tỷ. Và có lẽ đây cùng là lần đầu tiên tại Việt Nam có một giải thưởng vật chất “nặng ký” đến vậy. Vì vậy, nhiều người cũng đã tỏ ra thắc mắc liệu nghệ sỹ đang kêu oan vì nghệ thuật hay vì giải thưởng lớn này?

Soha

Thú vị 'chợ lạc-xoong'

Đến với chợ lạc-xoong, bạn có thể mua được mọi thứ với giá rất rẻ, đặc biệt là có thể thỏa trí đam mê sưu tầm hàng “độc” và phất lên nhờ những món hàng này. Những người buôn bán thâm niên nhất ở TPHCM cũng không nhớ được các chợ lạc-xoong có từ bao giờ, chỉ thấy nó xuất hiện khoảng gần chục năm trở lại đây.

Thượng vàng, hạ cám

Từ đường Lý Thường Kiệt, rẽ vào con hẻm nhỏ là một chợ lạc-xoong nằm cạnh chợ điện máy Nhật Tảo (quận 10), không khí nơi đây khác hẳn với những ngôi chợ thông thường trên địa bàn TPHCM.

Vòng ngoài, khoảng vài chục người đang đứng lố nhố, chực mua hàng từ các nơi đổ về. Có người mang hàng đến là cả nhóm vây lại rồi nhao nhao trả giá cho đến khi món hàng có chủ mới. Tiếp đến là hàng chục người bày hàng bán hai bên lề đường với đủ các loại như điện thoại di động, đồng hồ, tiền Đông Dương... và gian hàng nào người mua cũng đứng chật cứng.

< Tại chợ lạc-xoong, khách hàng có thể tìm thấy những món hàng mà mình muốn.

Khách hàng cũng rất đa dạng, có người trông ra vẻ dân chơi nhưng cũng không ít người là dân lao động nghèo khó, sinh viên, học sinh. Anh Hùng, một “tín đồ” của chợ lạc-xoong, cho biết mình vốn đam mê hàng điện tử từ nhỏ nên cứ một tuần lại đến đây vài lần để “săn” hàng. “Có khi dạo cả ngày mà không tìm được món hàng nào ưng ý nhưng tôi vẫn trung thành với nơi này vì đó là niềm đam mê” - anh Hùng nói.

Một “tiểu thương” chuyên bán đồng hồ tại chợ lạc-xoong trên đường Vĩnh Viễn (quận 10) cho biết những người bán hàng ở đây nhìn người rất tinh. Chỉ cần vài câu hỏi là họ có thể biết “thượng đế” của mình thuộc dạng người nào, từ đó đưa ra đối sách để bán được món hàng của mình. Đối với những người hiểu biết về món hàng, các “tiểu thương” chỉ cần báo giá và... chờ, còn đối với “gà mờ” thì họ thao thao bất tuyệt về món hàng cho đến khi bán được mới thôi.

Rời 2 chợ lạc-xoong trên, chúng tôi tìm đến chợ Dân Sinh ở quận 1, nơi đây tập trung nhiều đồ thuộc kỷ vật chiến tranh như: nón cối sắt, giày bốt, thắt lưng của lính Mỹ thời chiến, quân trang - quân dụng có xuất xứ từ Campuchia, hàng chiến tranh vùng Vịnh... Những mặt hàng được bày bán ở đây chỉ là phần nổi, nếu khách thích hàng độc thì sẽ lập tức có người vào kho lấy ra cho xem. Một điều đặc biệt là tất cả mặt hàng tại các chợ lạc-xoong đều không có bảo hành.

Kẻ bỏ đi, người lấy lại

< Những sạp đồ cũ của chợ "ve chai" đặt ngay lề đường.

Chợ lạc-xoong nằm trên đường Nguyễn Kiệm (quận Gò Vấp) hoạt động từ rất sớm với nhiều món đồ từ cổ tới kim. Một điều dễ nhận ra là rất ít người bày bán trong ki-ốt mà chỉ cần một tấm bạt trải dưới đất hoặc một chiếc bàn nhỏ là có thể bày vài thứ linh tinh để bán.

Một “tiểu thương” cho biết đã buôn bán tại đây gần chục năm. Nghề này không cần nhiều vốn nhưng đòi hỏi phải hiểu về những mặt hàng mà mình buôn bán để khi khách yêu cầu thì có thể nhanh chóng đáp ứng. Theo ông, hầu hết hàng ở chợ này là second hand (đồ đã qua sử dụng), phế liệu... được chủ cũ bán đi vì không còn sử dụng. Tuy nhiên, những món hàng này đều được bán rất chạy vì nó vô dụng với người này nhưng lại có ích với người kia.

Một điều dễ nhận thấy ở đây là hàng có giá rất rẻ, chỉ cần vài ngàn đồng là người mua cũng có thể chọn cho mình những món ưng ý. Anh Trần Hà, ngụ quận Gò Vấp, cho biết thường đến khu chợ này để “lấy lại những gì người ta đã bỏ đi”. Ngày nào anh cũng dành thời gian để dạo chợ, những lúc bận việc không đi được thì cảm thấy bứt rứt vì có thể mình đã bỏ qua một món đồ ưa thích với giá hời.

< Đủ các loại hàng được bày bán tại chợ lạc-xoong cạnh chợ điện máy Nhật Tảo, quận 10 - TPHCM.

Theo ông Nguyễn Văn Lâm, “tiểu thương” tại chợ lạc-xoong trên đường Nguyễn Kiệm, mọi thứ đều có thể trở thành hàng để buôn bán, nhiều khi chỉ là một cái đinh vít nhỏ tưởng như bỏ đi nhưng nếu gặp phải khách cần mua thì cũng kiếm được vài chục ngàn đồng. “Tùy theo khách mà mình đưa ra giá, nếu gặp người cần mua thì cứ “hét” thoải mái” - ông Lâm cười nói.

Chỉ tay về chiếc mũ sắt, ông Lâm cho biết nó do lính Mỹ thời chiến tranh Việt Nam để lại, được một người dân Củ Chi dùng  làm đồ chứa. “Tôi xin về và giờ giá của nó phải gần cả triệu đồng, nhiều người đã đặt hàng nhưng tìm không ra” - ông Lâm nói. Những bộ phận rời rạc của xe máy cũ như đèn chiếu hậu, bu-gi, đĩa thắng… cũng được ông Lâm bày biện rất cẩn thận vì những thứ này rất khó kiếm nên có giá.

Thỏa đam mê

Nhiều người tới chợ lạc-xoong không phải vì buôn bán mà chỉ để thỏa trí đam mê sưu tập hàng độc. Có người rảo cả ngày cũng không mua được món hàng nào nhưng họ vẫn không chán.
Vốn thích sưu tầm đồ cổ nên ông Trần Đại Hiền (ngụ quận 5) đã gắn bó với chợ lạc-xoong gần chục năm nay. Dù công việc bận rộn nhưng sau giờ làm việc, ông lại ghé qua chợ lạc-xoong nằm cạnh chợ điện máy Nhật Tảo, hầu như không tuần nào ông không đến chợ này. “Bây giờ, trong nhà tôi có đủ mọi thứ được sưu tầm từ gần chục năm nay tại các chợ nói trên” - ông Hiền khoe.

Một điều đặc biệt khi đến với chợ lạc-xoong, nhiều khi một món hàng có giá khởi đầu chỉ vài chục ngàn đồng nhưng sau một hồi “đấu giá” của hàng chục người muốn làm chủ nó, món hàng có thể lên đến hàng trăm ngàn đồng, thậm chí cả triệu đồng. Chính vì sự ngẫu hứng của người mua đối với món hàng nên không ít “tiểu thương” nơi đây đã đổi đời sau khi kiếm được hàng triệu đồng/ngày.

Một người có thâm niên buôn bán tại chợ lạc-xoong trên đường Nguyễn Kiệm cho biết hàng trăm người đã có thể kiếm cơm hằng ngày tại đây. Bên cạnh đó, chợ này còn giúp những người nghèo mua được những món hàng với giá cả rất rẻ so với siêu thị điện máy. “Đây cũng có thể coi là nét văn hóa với những đặc trưng riêng của chợ truyền thống ở TPHCM” - người này nhận định.

Nên tập trung để dễ quản lý

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, ông Ngô Hệ Chính, Chủ tịch UBND phường 3, quận Gò Vấp, cho biết chợ lạc-xoong đã hình thành trên đường Nguyễn Kiệm từ rất lâu. Trong đó, một số hộ có giấy phép kinh doanh hàng tạp hóa, số còn lại lấn chiếm lòng lề đường.

Dù có những hệ lụy nhưng nhìn chung, chợ này có đặc trưng riêng làm giàu bản sắc văn hóa của chợ truyền thống TPHCM. Hầu hết hàng ở đây đều đã qua sử dụng nhưng vẫn còn công dụng hoặc giá trị trưng bày. “Vì vậy, cần tập trung họ vào một điểm chuyên buôn bán đồ cũ để dễ quản lý, tránh việc đưa hàng “chôm chỉa” tới đây để buôn bán” - ông Chính nói.

Xôm tụ chợ trên mạng

Phomuaban.vn được coi là chợ lạc-xoong trên mạng với nhiều “gian hàng” bày bán đủ các loại sản phẩm. Tại đây có nhiều “phố” khác nhau như đồng hồ, sưu tầm kỷ vật chiến tranh, gốm sứ, bật lửa, quạt và máy móc cổ, máy ảnh, đồ chơi và đồ lưu niệm...

Do buôn bán trên mạng nên chợ lạc-xoong này thu hút rất nhiều khách hàng từ Bắc chí Nam. Họ vào đây không chỉ mua bán, sưu tầm mà còn dùng nơi này như một cầu nối để giao lưu và làm từ thiện.
Trong số “tiểu thương” có mặt thường xuyên trên phomuaban.vn với những món hàng rất đời thường nhưng cần thiết trong cuộc sống, phải kể mr.Đông.tắc@, phong7610@...

Thông qua trang mua bán này, nhiều “phường hội” đã ra đời và rất tích cực trong việc làm từ thiện bằng cách tổ chức bán đấu giá những sản phẩm mà mình có. Với một món hàng bán được, các “tiểu thương” thường trích ra một khoản tiền để ủng hộ người nghèo, bệnh nhân nan y...

Chính vì những việc làm nhân đạo đó, phomuaban.vn đang ngày càng thu hút nhiều thành viên tham gia với phương châm “Không nói đến cạnh tranh mà đang nói với nhau về sự hợp tác” như lời tự giới thiệu của ban quản trị trang web này.

Du lịch, GO! - Theo Nguoilaodong, internet

Muốn đắt khách, hãy cho thần tài... sờ ngực!

Cư dân khu vực đô thị cổ Hội An (Quảng Nam) trong quá trình hình thành và phát triển trên mảnh đất này có nhiều phong tục độc đáo, riêng biệt và tạo nên dấu ấn so với những nơi khác.

< Những shop bán hàng lung linh trong đêm ở Hội An.

Đặc biệt, những người buôn bán ở đây có rất nhiều mẹo và tín ngưỡng mang tính tâm linh cao. Nhìn những tín ngưỡng này về mặt văn hóa bản địa, ta sẽ thấy thêm nhiều nét đẹp. Có lẽ độc đáo nhất là phong tục áp tượng thần tài vào "nhũ hoa" của các nữ nhân viên bán shop trước mỗi ngày làm việc mới.

Không phải chuyện đùa...

Trong một lần trò chuyện với một nữ nhân viên tên Ngọc bán shop quần áo trên đường Hai Bà Trưng (thành phố Hội An) tôi tình cờ nghe và bất ngờ khi biết sáng nào, trước giờ làm việc, cô cũng áp tượng thần tài (vốn được để ở bàn thờ nhỏ trong shop) vào "nhũ hoa" của mình.

Tôi bật cười trong khi cô nhân viên ban đầu thì cười mim mím, sau thì tỏ ra không vừa ý khi tôi có thái độ như vậy. Cuộc trò chuyện càng đi sâu vào chi tiết, cái lệ lạ này càng hấp dẫn và thu hút tôi hơn...

Theo Ngọc, không biết có tự bao giờ nhưng đa phần ở Hội An, hễ ai mở shop, thuê nhân viên nữ bán hàng đều dặn người làm của mình tuân thủ cái lệ hàng sáng ấy. Đối với shop nào có chủ nữ trực tiếp đứng bán thì khỏi cần phải nói.

Sáng nào cũng vậy, sau khi hương khói trước và trong shop, cô chủ cũng cho ông thần tài "hưởng" một chút để bước vào một ngày mới may mắn và đắt khách. Cũng chẳng ai chứng thực được là không làm cái lệ ấy thì sẽ buôn bán ế ẩm, nhưng người ta cứ đời này truyền cho đời sau, người buôn bán đi trước truyền lại cho người đi sau, thành ra một cái lệ rất phổ biến và hầu như ai làm kinh doanh cũng đều biết.

Thường thì buổi sáng, những nhân viên hay chủ shop nữ đến shop phải tắm rửa sạch sẽ, ăn mặt gọn gàng trước khi đi vào các công đoạn của phong tục này.

Đầu tiên là phải đặt hương xin ngài (tức tượng thần tài) về chứng giám. Sau đó, nhẹ nhàng đưa ngài vào nơi vắng vẻ của shop, chỉ có ngài và cô gái thực hiện cái lệ ấy. Việc phải diễn ra theo trình tự chứ không phải muốn gì làm nấy. Đầu tiên, cô nữ nhân viên một tay cầm tượng ngài, quay mặt vào ngực mình, tay kia từ từ cởi áo ra. Khi đã cởi xong áo thì áp mặt ngài vào ngực mình, di chuyển đều từ trái qua phải rồi ngược lại, ba lần như thế là xong. Mọi việc diễn ra trong vòng chưa tới 10 phút nhưng là phần quan trọng nhất của mỗi shop bán hàng trong một ngày.

Chia sẻ với chúng tôi, cô nhân viên tên Ngọc còn bảo: "Mới đầu vào làm, tụi em cũng không quen với cái phong tục ni nên thường xuyên bị bà chủ la. Nhưng dần dần mọi cái đều quen và tụi em coi như một phần việc của mình trong ngày...

Có thể nhiều người cho việc này là mê tín nhưng em nghĩ đôi lúc nó cũng tạo động lực để tụi em làm tốt hơn việc trong ngày. Bắt đầu một ngày làm việc mới với tâm thế là sẽ gặp nhiều may mắn thì sẽ tốt hơn là không có một niềm tin nào rõ ràng cả. Đó cũng là một cái hay mà. Riêng em, công việc này giúp em "soi" lại ngực mình mỗi ngày...". Rồi cô bé cười...

Đi tìm những lý giải

Để tìm hiểu vấn đề, chúng tôi tìm đến một cụ bà tên Hương có ngôi nhà nằm sâu trong con hẽm trên đường Trần Phú (Hội An). Cụ năm nay đã 86 tuổi. Tuy sức khỏe vẫn chưa yếu bao nhiêu nhưng hằng ngày cũng chỉ đi ra đi vào mà thôi. Trước đây, cụ cũng từng buôn bán lớn trong khu phố cổ này nhưng do nhiều biến động của đời sống và tuổi tác, phải bỏ nghiệp kinh doanh lớn sớm, bôn ba với những chú tò he bên bờ sông Hoài rồi về nhà ở cùng con cháu. May mà giờ vợ chồng cô con gái út của bà cũng làm ăn khấm khá với 3 shop mở trong phố cổ Hội An.

Nghe chúng tôi hỏi về cái tục đưa tượng thần tài vào ngực nữ nhân viên bán hàng, cụ Hương trầm ngâm suy nghĩ.
Cụ bảo: "Đúng là có cái tục ấy thiệt chú à. Nhưng có từ thời nào tui không rõ. Đời bà tui cũng đã biết. Rồi truyền lại cho mẹ tui, rồi đến tui. Có người bảo đây là tục của người Hoa vì trong văn hóa của họ ở Hội An theo tui được biết có những cái tương tự. Có người lại bảo cái tục ni của người Nhật...

Nhưng cho dù có xuất xứ từ đâu, nó vẫn là một điều thiêng liêng, một nét văn hóa của những người buôn bán như tụi tui...".

Bà Hương còn bảo thường ngày trước, người ta thuê những cô gái còn trinh tiết đến bán ở những chỗ, những nhà buôn lớn. Bởi theo quan niệm của tục kể trên thì thần tài rất mê gái, đặc biệt là những cô gái còn trinh tiết. Đến nỗi những nhà thuê không được những cô cái còn trinh về làm thì phải nhờ, phải thuê một cô gái khác trong phố hoặc của nhà buôn bên cạnh còn trinh, mỗi sáng sang hiệu buôn của mình thực thi công việc đầu tiên trong ngày.

Người được nhờ, được thuê phải hợp mạng, hợp tuổi với gia chủ và rất nhiều tiêu chí linh tinh khác. Vì thế, ngày trước, đây là một tục rất quan trọng và phức tạp của những người buôn bán và nhất là buôn bán lớn. Buôn càng lớn thì phải càng chú ý đến cái tục cho "ngài" hưởng hơi ngực con gái mỗi sớm... Giờ thì thời đại ngày càng phát triển. Nhiều nhà buôn, shop bán hàng không kỳ công đi tìm con gái còn trinh tiết về làm nữa. Vả lại, giờ, tìm chừng nào cho ra. Nhưng vẫn còn một số người giữ đầy đủ các công đoạn khắt khe của cái lệ ấy - bà Hương chia sẻ.

Theo kiến giải của riêng mình, chúng tôi lại tin rằng phong tục này có xuất xứ từ văn hóa Mẹ của người Việt trên khắp đất nước này. Từ việc truyền, xưng tụng và thờ cúng những vị thần có pháp danh đầu tiên là "Bà" đến những cây cầu, những ngọn núi, những tên đất, tên làng có tên bắt đầu là "Bà" khác. Đó là một nét văn hóa thuần nhất và xuyên suốt, biểu hiện cho nền văn minh lúa nước, nền văn minh đậm chất Việt. Nó đề cao vai trò của sự sinh sản, sức sống và trọng trách ươm mầm, tạo ra sự sống của người phụ nữ.

Phải chăng đó là sự tiếp biến và giao thoa với các nền văn hóa khác ở Hội An, việc để tượng thần tài vào ngực con gái trước một ngày buôn bán mới phải chăng cũng là một biểu hiện của ước mơ mọi thứ được sinh sôi nảy nở, ăn nên làm ra?

Không thể phủ nhận rằng, phong tục này tạo nên sự thú vị riêng, làm ta thấy thêm yêu, thêm muốn khám phá vùng đất cổ kính Hội An...

Du lịch, GO! - Theo GDTĐ, internet

Sơn nữ xinh đẹp bị gán là ’ma cà rồng’

Trong nhiều chuyến công tác ở miền núi Tây Bắc, chúng tôi được nghe không dưới một lần những câu chuyện đầy sự hoang đường về “ma cà rồng”.
Đau đớn hơn, nhiều thiếu nữ miền sơn cước được trời phú cho sắc đẹp tuyệt mỹ, bỗng dưng bị cho là hiện thân của “ma cà rồng”. Kể từ đó, cuộc sống của họ chỉ còn là những ngày u ám khi bà con dân bản đều nhìn họ bằng ánh mắt kinh sợ, xa lánh.

Vượt qua mấy con đường rải đá tối tăm dọc dãy núi Bách Thần (Tuyên Quang) tìm đến căn nhà sàn của bà Hoàng Thị Bần. Bà Bần là người dân tộc Tày, năm nay đã gần 80 tuổi và được người dân nơi đây cho rằng biết rất nhiều chuyện người xưa truyền lại về loài “ma cà rồng” từng gieo rắc nỗi kinh hoàng cho người dân vùng cao nhiều đời qua.

Hiện thân của quỷ!?

Dõi đôi mắt xa xăm vào bóng đêm núi rừng Tây Bắc, bà Bần bắt đầu câu chuyện: “Không chỉ các cụ đời xưa mà ngày nay người dân tộc Tày chúng tôi vẫn nói với nhau rằng “ma cà rồng” thường hóa thân vào các cô gái đẹp, da trắng như trứng gà bóc, môi đỏ như máu, tóc đen chảy dài xuống lưng.

Cũng theo lời bà Bần thì “ma cà rồng” chẳng bao giờ chết. Mỗi lần người “bị ma nhập” chết đi ấy là một lần “ma cà rồng” lột xác. Lột xác 7 lần thì “ma cà rồng” có thêm một chiếc sừng (nhiều cùng ma lột xác 9 lần). Có thêm một chiếc sừng thì “ma” thoát xác 63 lần (trên đầu có 9 cái sừng) lúc ấy “con ma” hấp thu đủ linh khí tam tài, công lực trở nên vô cùng thâm hậu, biến hóa muôn hình vạn trạng.

Lúc ấy chỉ cần “ma” nhìn ai thì người đó sẽ phải… chết(!?). Chính vì vậy mà người nào bị dân bản nghi là “ma cà rồng” thì người đó sẽ bị cả bản xa lánh, cô lập. Chẳng ai muốn giao tiếp với “ma” và đặc biệt rất sợ “ma”… đến nhà mình chơi. “Ma” đến “thăm” nhà nào thì dứt khoát vài ngày hôm sau lợn, gà của nhà đó tự dưng sẽ lăn đùng ra chết?!

“Ma cà rồng” không trú chân ở hẳn một nhà mà cứ lang thang khắp nơi theo chu trình của một đời người. Vì thế người nào bị dân bản nghi là “ma” thì trọn đời, trọn kiếp phải chịu muôn vàn tiếng xấu. Cô gái bị “ma cà rồng” nhập xác, nếu lấy chồng, “ma” theo cô gái ấy về nhà chồng. Cô gái ấy sinh con, “hồn ma” nhập sang con gái, “hồn ma” nhập sang cháu gái.

Nếu không có cháu gái thì núp tạm sau cháu dâu…”. Lời đồn tai ác ấy đã khiến cho nhiều cô gái cùng thế hệ với bà Bần bị người trong làng bản ghê sợ, cách ly. Người ta cứ bảo nhau không lấy, không chơi khiến cho những cô gái đó nếu không muốn ế chồng thì phải bỏ quê hương đi lập gia đình ở tít tận những miền xa.

Dù những gì liên quan đến “ma cà rồng” chỉ là những lời truyền miệng nhưng bà cụ người Tày này một mực khẳng định hiện nay vẫn còn những gia đình trong dân tộc mình bị coi là “ma cà rồng” nhập xác. Thuyết phục mãi, bà Bần mới dám chỉ cho chúng tôi một gia đình bên xã Yên Lập (Chiêm Hóa, Tuyên Quang) bị đồn là có “ma cà rồng” trong dòng họ.

Từ nhà bà Bần ra về, dù không tin vào những chuyện hoang đường như vậy nhưng những cơn gió núi quăng mình vào vách đá tạo nên những tiếng rít ghê người giữa đại ngàn hoang vu cũng đủ để chúng tôi sởn gai ốc, dựng tóc gáy trên suốt quảng đường về…

Lời nguyền nặng mang

Sáng sớm hôm sau, chúng tôi tiếp tục leo bộ vượt qua con đường đầy đá gộc vắt ngang một quả đồi để tìm sang xã Yên Lập, nơi được cho là vẫn đang tồn tại “ma cà rồng” giữa thời đại tên lửa. Vừa nghe chúng tôi hỏi về “ma cà rồng”, Phó Chủ tịch UBND xã Sầm Văn C. nghệt mặt ra như bất ngờ rồi bỗng xua tay đầy lo lắng: “Cái này khó nói lắm. Có “ma cà rồng” thật đấy. Sợ lắm. Không nên nhắc đến làm gì”.

Chúng tôi phải động viên mãi, ông Phó Chủ tịch xã sinh năm 977 có khuôn mặt còn rất trẻ này mới nhỏ giọng kể lại: “Ở trong xã Yên Lập có 2 gia đình bị coi là bị “ma cà rồng” nhập. Họ cứ đến nhà ai thì nhà người đó có người bị bệnh hoặc chết lợn, chết gà”. Cũng theo lời ông C. từ năm 2000 trở lại đây, khi xã có điện chiếu sáng thì người dân đi đêm ít bị “ma cà rồng” dọa. Chứ trước đó thì việc gặp “ma” là chuyện thường xuyên.

Điều đáng chú ý là con gái trong dòng họ Hà đều rất xinh đẹp tuyệt trần và nổi tiếng khắp gần xa về nhan sắc. Họ là những cô gái da trắng, môi hồng, tóc đen mượt chảy dài như suối. Thế nhưng, chỉ vì lời đồn đại tai ác trên mà con gái họ Hà ở khu vực đó không lấy được chồng.

Từ thời phong kiến cho tới tận cách đây mấy năm, vẫn không có ai dám lấy những người con gái đẹp đó. Những người con gái họ Hà đều phải bỏ đi nơi xa không ai biết đến để lấy chồng và mưu sinh. Bà Hà Thị B., vợ ông T. nhan sắc hơn người cũng đều chịu chung số phận.

Mất cả giờ đồng hồ thuyết phục, giở đủ các ngón nghề cơ bản chúng tôi mới tiếp cận và chụp được kiểu ảnh của Hà Thị Ng. (17 tuổi) – một thiếu nữ mà theo ông C. là đang phải chịu sự khốn khổ vì những lời đồn ác tâm kia. Ng. có một vẻ đẹp rực rỡ hệt như bông hoa rừng tươi thắm dưới ánh nắng mặt trời.

Với làn da trắng nõn và nụ cười đẹp mê hồn có thể làm siêu lòng người khó tính nhất. Năm nay đã 17 tuổi mà Ng. vẫn chưa có một mảnh tình vắt vai, bởi đơn giản là các chàng trai trong bản đều kinh sợ chẳng ai dám đến gần cô, ai bạo gan thì cũng chỉ dám đứng từ xa mà ngắm.

Bằng tiếng Kinh lơ lớ, Ng. cười buồn tâm sự: “Ngay từ khi mới lớn lên em đã chịu đủ tiếng xấu rằng em là hiện thân của ma quỷ nên chẳng dám đi đâu. Sắp tới em sẽ được một người bác họ đón về Hà Nam để học, để kiếm lấy cái nghề rồi lấy chồng sinh con. Phải xa quê hương, xa cha mẹ, dù rất buồn nhưng em chẳng biết tính sao nữa…”.

Theo tìm hiểu của PV, ở xã Yên Lập và những xã lân cận có đến hơn 50 cô gái đẹp từng bị tiếng là “ma cà rồng” nhập. Điển hình như chị em nhà cô Hà Thị M. và Hà Thị T. ở thôn Bản Cải vốn rất xinh đẹp và trắng trẻo nhưng bị đồn là “ma cà rồng”.

Vì lời đồn đó mà một cô phải lấy chồng trên Na Hang, còn một cô thì xuôi về Phú Thọ. Trước khi ra về, chúng tôi hỏi giờ có điện, có ti vi, đài, báo để đọc thông tin rồi thì còn sợ “ma cà rồng” không, ông Phó Chủ tịch xã nhăn mặt: “Sợ chứ! Cái “ma cà rồng” nó có tha ai đâu. Nếu bắt gặp thì các nhà báo cũng sợ cả thôi”!

Sự thật về căn bệnh “ma cà rồng”

Các nhà khoa học trên thế giời nghiên cứu và khẳng định, những người bị coi là “ma cà rồng” thực ra bị mắc một căn bệnh cực kỳ hi hữu có tên gọi là porphyria – một loại bệnh gen di truyền làm ảnh hưởng đến các sắc tố dưới da.

Vào giai đoạn cuối, khôn mặt bệnh nhân porphyria bị biến dạng một cách kỳ dị và hãi hùng, ngay cả chủ nhân của nó cũng không đủ can đảm để soi gương. Nước da sạm lại, nướu răng bắt đầu tróc ra từng mảng khiến cho gốc chân răng càng chìa hẳn ra ngoài. Lợi chuyển sang màu đỏ quạch, ri rỉ máu, trông như thể hàm răng vừa cắm vào… cổ ai.

Thêm nữa những người này cũng rất sợ tiếp xúc với ánh sáng, bởi sẽ làm cho da phồng dộp và nhiễm trùng. Do đó họ chỉ dám ra ngoài vào ban đêm. Rồi loạn tâm lý phát sinh từ hoàn cảnh tù túng ức chế này. Không ít bệnh nhân porphyria rơi vào trạng thái cuồng loạn đã nảy ra ý nghĩ điên rồ:

Tìm hơi máu để làm dịu cơn đau đớn. Đây là căn bệnh được coi là bí hiểm nhất mọi thời đại và may mắn là số người mắc bệnh không nhiều, trên toàn thế giới mới chỉ ghi nhận được hơn 100 trường hợp. Tuy nhiên, qua tìm hiểu của chúng tôi thì những người bị coi là “ma cà rồng” ở các bản người Tày của một số vùng cao Việt Nam lại không phải là những người có dấu hiệu của bệnh porphyria.

Con “ma” đó chỉ sống trong những lời đồn đại của người dân thiếu hiểu biết, tri thực hạn chế, sống trong những lời phán truyền mê muội của các ông bụt, ông tạo và thậm chí sống trong cả sự đố kị, ganh ghét, nói xấu nhau trong cuộc sống hàng ngày.

Du lịch, GO! - Theo Gia đình & Cuộc sống, ảnh minh họa từ internet

Bảo tàng Lâm Đồng: Sự hấp dẫn âm thầm

Được Lonely Planet xếp hạng thứ 15 trong số 36 “things to do” (điều nên làm) khi đến Đà Lạt, Bảo tàng Lâm Đồng ở số 4 Hùng Vương là một điểm hấp dẫn đối với khách quốc tế, nhưng lại gần như “bí mật” đối với nhiều du khách nội địa.

< Tòa nhà trưng bày chính được đưa vào hoạt động từ cuối năm 2010.

Trong khuôn viên diện tích 3ha vốn là dinh thự của ông Nguyễn Hữu Hào, thân sinh của Nam Phương hoàng hậu, Bảo tàng Lâm Đồng nằm khuất mặt đường, ít gây chú ý. Ra đời từ năm 1978 với vai trò giới hạn của một nơi trưng bày hiện vật lịch sử cách mạng địa phương, bảo tàng này đã phải chuyển địa điểm hai lần cho đến năm 1999 mới chuyển về đây và phát triển thành một bảo tàng tổng hợp.

Với 20.000 hiện vật lưu giữ, Bảo tàng Lâm Đồng chỉ chính thức hoạt động từ cuối năm 2010 khi hoàn thành xây dựng khu tòa nhà mới màu hồng trải dài bên sườn đồi ngày xưa vốn là sân bóng cho nhân viên chơi thể thao.

Hồn của bảo tàng

Không gian bài trí khoa học và cách chiếu sáng hiện đại đã thổi hồn vào những vật thể tưởng chừng vô tri. Ở đây có bốn gian trưng bày thường xuyên với các chủ đề thiên nhiên, khảo cổ học, dân tộc học, lịch sử Đà Lạt và lịch sử cách mạng. Một gian được dành riêng cho các trưng bày chuyên đề thay đổi theo định kỳ. Trong những nguồn sáng được bố trí và điều chỉnh tỉ mỉ, những hiện vật và hình nhân tái hiện dĩ vãng trông rất sống động.

Những hình nhân người dân di cư từ mọi miền đến Đà Lạt vào thế kỷ trước và sinh sống bằng nhiều nghề khác nhau là những trưng bày tạo nhiều cảm xúc cho người xem. Một bà cụ miền Bắc bán bánh cuốn, một phụ nữ miền Trung bán chuối nướng, một nữ sinh trong tà áo dài và áo len ôm cặp đi học... Đặc biệt, một con ngựa được nhồi rơm kéo một cỗ xe với người xà ích cầm roi là hình ảnh đập ngay vào mắt người xem khi vừa bước vào gian trưng bày này.

Để có một không gian trưng bày “coi được” như hiện nay, 30 cán bộ và nhân viên bảo tàng phải vận dụng hết trí tuệ và công sức. Anh Nguyễn Xuân Dũng, trưởng phòng trưng bày - tuyên truyền, cho biết: “Chúng tôi đã xây dựng đề cương từ trước khi động thổ xây tòa nhà này”. Chủ đề trưng bày của từng gian đều phải trù tính trước và phải xây dựng nhiều kịch bản tùy theo số hiện vật sẵn có và được bổ sung sau này. Ngay cả ý tưởng cũng thay đổi nhiều lần trong khi thi công công trình trong thời gian năm năm với kinh phí 20 tỉ đồng.

< Gian trưng bày “Đà Lạt xưa và nay” thu hút sự quan tâm của du khách mọi lứa tuổi.

Được bàn giao tòa nhà hầu như chỉ có phần “xác”, các cán bộ bảo tàng dốc hết tâm sức trau chuốt cho phần “hồn” của nội thất trưng bày. Riêng con ngựa kéo xe trong gian “Đà Lạt xưa và nay” đã mất đến sáu năm trước khi khánh thành bảo tàng tháng 12-2010. Ý tưởng tái hiện không gian sống Đà Lạt xưa đã có từ lâu, nhưng phải mất nhiều thời gian mới có thể tìm mua được một con ngựa thật chỉ để lấy xác và thuê nhồi rơm. Cỗ xe ngựa đúng kiểu Đà Lạt thời Pháp cũng được dày công sưu tầm và sửa sang.

Để có những hình nhân sinh động, nhóm sáu người xây dựng đề cương phải cung cấp toàn bộ tư liệu hình ảnh và thông tin cho công ty thi công thực hiện sao cho đúng các tiêu chí khoa học về nhân chủng học, từ màu da đến kiểu tóc.

Nội dung linh hoạt

< Các vật dụng trưng bày trong nhà sàn của người Mạ tái hiện trung thực không gian sống truyền thống.

Trên đường lên đỉnh đồi, hai nhà sàn đúng kiểu truyền thống Mạ và K’Ho được phục dựng cùng với đầy đủ đồ vật gia dụng để giới thiệu về văn hóa dân tộc. Một khu vực cạnh đó dành riêng cho những trò chơi dân gian như bập bênh, cầu thăng bằng, chơi ô ăn quan... Cô thuyết minh viên Len Ny, người dân tộc K’Ho, lộ rõ vẻ hớn hở khi chúng tôi leo qua các bậc thang gỗ. Cô cho biết: “Thường chỉ có khách nước ngoài mới quan tâm tìm hiểu kỹ về văn hóa dân tộc bản địa, còn khách trong nước thì lại tò mò về cung Nam Phương”.

Con đường len giữa ngàn thông hai bên dẫn lên đỉnh đồi, nơi tọa lạc ngôi biệt thự của vị hoàng hậu cuối cùng của triều Nguyễn. Dinh thự này được ông Nguyễn Hữu Hào, người được vua Bảo Đại phong tước Quận công của triều Nguyễn, xây tặng cho con gái là bà Nguyễn Hữu Thị Lan (Nam Phương hoàng hậu) vào đầu những năm 1930. Đây từng là nơi sinh sống của gia đình ông Nguyễn Hữu Hào, đồng thời là nơi chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng trong cuộc đời của ông bà cựu hoàng.

Tòa nhà còn giữ nguyên kiến trúc cũ khi được giao cho Bảo tàng Lâm Đồng vào năm 1999. Sau khi đã đưa tòa nhà trưng bày mới vào hoạt động, các cán bộ bảo tàng đã nghiên cứu tài liệu và biến ngôi biệt thự ba tầng với tổng diện tích sử dụng khoảng 500m2 thành một triển lãm sinh động về cuộc sống hằng ngày của gia đình hoàng tộc cuối cùng này và đưa vào phục vụ tham quan từ cuối năm 2011. Anh Dũng nhấn mạnh: “Bảo tàng phải là một sản phẩm sống. Nếu trưng bày không hề thay đổi thì có khách nào quay lại hai lần”.

Xuất thân từ những trường đào tạo chuyên ngành bảo tồn, văn hóa hay lịch sử, hầu hết cán bộ Bảo tàng Lâm Đồng đều đa năng. Anh Dũng giải thích: “Đặt vật gì ở đâu, chiếu sáng thế nào, bài trí ra sao... chúng tôi làm tất. Chúng tôi làm được hết từ điện tới mộc, kể cả chuyện quay video và các công tác mỹ thuật. Chuyện gì không làm được thì mới thuê ngoài”. Nhờ vậy, bảo tàng này chủ động được việc thay đổi cách trưng bày linh động trong các không gian cố định và nghĩ ra những ý tưởng nội dung mới. “Nội dung không tốt mà mời khách đến là nói dối” - anh Dũng nói.

Kéo khách đến bảo tàng

Có kịch bản nội dung tốt và bài trí bắt mắt chính là thế mạnh mà Bảo tàng Lâm Đồng đang nỗ lực phát huy trong điều kiện kinh phí quảng bá eo hẹp.


< Khu trưng bày các mẫu cây gỗ quý tại Bảo tàng Lâm Đồng.

Một trang web với hai ngôn ngữ Việt - Anh đã được chuẩn bị nội dung từ trước khi khánh thành tòa nhà mới. Các nhân viên chủ động tiếp xúc với các công ty du lịch - lữ hành tại địa phương để thuyết phục họ đưa Bảo tàng Lâm Đồng vào các tour tham quan. Hệ thống trường học cũng được bảo tàng tiếp thị tích cực. Với công ty hay trường học ngoài tỉnh, các nhân viên gửi email tự giới thiệu và cung cấp đường dẫn đến trang web bảo tàng.

Trong khoảng 25.000 lượt khách đến tham quan Bảo tàng Lâm Đồng trong năm 2012, học sinh chiếm phân nửa. Trong khi gian “Thiên nhiên Lâm Đồng” hấp dẫn trẻ em nhất với nhiều loài chim, thú đặc trưng của địa phương, thì gian “Đà Lạt xưa và nay” cùng văn hóa sắc tộc bản địa lại thu hút du khách quốc tế hơn. Lonely Planet đã ngợi khen những trưng bày ở Bảo tàng Lâm Đồng về bác sĩ Alexandre Yersin và lịch sử Đà Lạt là những “informative exhibits” (những triển lãm giàu thông tin).

Bảo tàng tổng hợp vắng người xem là một thực tế phổ biến. Trong khi đó, Bảo tàng Lâm Đồng vẫn bán được vé dù với giá tượng trưng (6.000 đồng cho người lớn và 3.000 đồng cho trẻ em) và mở cửa liên tục suốt các ngày trong tuần.

Sau chuyến tham quan, bà Bùi Kim Chi, một giáo viên ở Hà Nội, hào hứng cầm bút ghi vào sổ cảm tưởng: “Chúng tôi muốn được thấy bảo tàng có nhiều khách viếng thăm hơn vì đây là một điểm đến tuyệt vời cho du khách tới Đà Lạt”. Bà không biết rằng ngay việc hoạt động cả vào những ngày nghỉ và ngày lễ là một hi sinh của những nhân viên bảo tàng yêu nghề. Họ không được hưởng quy chế lương làm ngoài giờ nên đành luân phiên nghỉ bù vào các ngày khác trong tuần. Thu nhập từ tiền bán vé, Bảo tàng Lâm Đồng chỉ được nhận 25% để bù chi phí và bồi dưỡng nhân sự.

Những ghi nhận của Lonely Planet góp phần lôi cuốn thêm nhiều du khách nước ngoài tự tìm đến đây. Trong sổ cảm tưởng của bảo tàng, chúng tôi đọc được những dòng ngợi khen của du khách Larry M. Johnson viết bằng tiếng Anh: “Bảo tàng đẹp. Tôi biết được nhiều về tỉnh Lâm Đồng”. Du khách F. Bensen cũng ghi lại cảm tưởng bằng tiếng Anh: “Rất thích thú. Bài trí tốt và giàu thông tin”. Một du khách không ghi tên viết bằng tiếng Pháp: “Chuyến viếng thăm hết sức thú vị. Hiện vật bảo tàng rất phong phú. Trưng bày rất tốt. Du khách hài lòng”.

Trước khi khai trương tòa nhà trưng bày mới, lượng khách đến bảo tàng này trong năm 2010 chỉ vào khoảng 14.000 lượt. Sau hai năm, lượng khách đã tăng gần gấp đôi. Ông Phạm Hữu Thọ, giám đốc bảo tàng, cho biết: “Trong hoạt động giao lưu với các bảo tàng địa phương khác, khi tôi nói Bảo tàng Lâm Đồng có hơn hai vạn lượt khách tham quan đến xem trưng bày và có bán vé thì ai cũng kinh ngạc”.

So với 2,8 triệu lượt du khách đến Đà Lạt ước tính trong năm 2012 (theo báo Lâm Đồng), lượng khách tham quan Bảo tàng Lâm Đồng chỉ bằng 1%. Con số này phản ánh thực tế rằng sản phẩm văn hóa chưa phải là nhu cầu của đa số du khách nội địa đến Đà Lạt. Nhưng so với các bảo tàng địa phương cùng quy mô thì đạt tới lượng khách ấy chỉ sau hai năm hoạt động là một kỳ tích. Nhiều bảo tàng ở các nơi khác dù được đầu tư lớn cũng không chạm được tới mốc 10.000 lượt khách/năm và đa số chỉ dừng ở mức 5.000-6.000.

Du lịch, GO! - Theo Trần Đức Tài (Dulich Tuoitre), internet